Julian Przyboś
Muzyk

Biografia

Julian Przyboś (ur. 5 marca 1901 w Gwoźnicy Dolnej, zm. 6 paździer­ni­ka 1970 w Warsza­wie) – polski poeta, eseista i tłumacz.

Życiorys

Urodził się w Gwoźnicy pod Strzy­żo­wem w rodzinie chłop­skiej jako piąte dziecko Józefa i Heleny z Petynia­ków. Od 1912 uczył się w I Gimna­zjum w Rzeszo­wie, które ukończył 5 czerwca 1920. Podczas nauki studio­wał litera­tu­rę socja­li­stycz­ną i anarchistyczną.

Dwudziestolecie międzywojenne

W 1918 wstąpił do POW i brał udział w przeciw­au­striac­kich akcjach sabota­żo­wych i dywer­syj­nych, a od listo­pa­da 1918 do stycznia 1919 wraz z ochot­ni­czą kompanią studenc­ką w obronie Lwowa przed Ukraiń­ca­mi; poznał tam pisarza i mistyka Hiero­ni­ma Niegosza, który wywarł duży wpływ na jego ówczesną postawę i wczesną twórczość. Po uzyska­niu matury w czerwcu 1920 wstąpił ochot­ni­czo do Wojska Polskie­go i uczest­ni­czył w wojnie polsko-bolsze­wic­kiej pod Lwowem i pod Krasnem, gdzie dostał się do niewoli, skąd zbiegł.

W latach 1920–1923 studio­wał poloni­sty­kę na Uniwer­sy­te­cie Jagiel­loń­skim. W czerwcu 1921 wraz z bratem Stefanem odtwo­rzył akade­mic­kie Koło Literac­ko-Artystycz­ne, które bracia Przybo­sio­wie następ­nie przekształ­ci­li w Klub Akade­mic­ki "Dionizy". W 1922 związany był z grupą młodych poetów krakow­skich, określa­ją­cych się jako negatywiści.

Następ­nie pracował jako nauczy­ciel: w Państwo­wym Gimna­zjum w Sokalu do początku 1926, skąd przenie­sio­no go do Państwo­we­go Gimna­zjum im. Bolesła­wa Chrobre­go w Leżajsku od 1 lutego 1926, gdzie nie podjął obowiąz­ków, wobec czego został zwolnio­ny ze stano­wi­ska z dniem 31 grudnia 1926. Później pracował do 1927 w Chrza­no­wie i w latach 1927–1939 w Cieszy­nie, gdzie uczył w Państwo­wym Gimna­zjum im. Antonie­go Osuchow­skie­go, a później w Państwo­wym Gimna­zjum Matema­tycz­no-Przyrod­ni­czym. W 1937 oraz w roku szkolnym 1938/​1939 przeby­wał na studiach w Paryżu (otrzymał dwukrot­nie płatny urlop od władz szkol­nych). W latach między­wo­jen­nych współ­pra­co­wał z licznymi pismami, w których druko­wa­ne były jego manife­sty m.in. w "Zwrot­ni­cy" i "Linii".

II wojna światowa

W grudniu 1939 przeniósł się z Bogumina do Lwowa, gdzie pracował w biblio­te­ce Ossoli­neum. W 1940 został człon­kiem Komitetu Mickie­wi­czow­skie­go i uczest­ni­czył w obcho­dach 85 rocznicy śmierci Adama Mickie­wi­cza; wszedł również w skład kolegium redak­cyj­ne­go "Nowych Widno­krę­gów" i wstąpił do Związku Radziec­kich Pisarzy Ukrainy. Był współ­au­to­rem wydanego w 1940 w Kijowie podręcz­ni­ka litera­tu­ry polskiej dla 10 klas szkoły sowieckiej.

14 paździer­ni­ka 1941 został aresz­to­wa­ny przez gestapo. Po uwolnie­niu (dzięki stara­niom żony) następne lata spędził w rodzin­nej wsi, zajmując się pracą na roli.

Po wkrocze­niu Armii Czerwo­nej do Rzeszowa w sierpniu 1944 przystą­pił do budowy "władzy ludowej"; nawiązał kontakt z delega­ta­mi PKWN i wszedł w skład Wojewódz­kiej Rady Narodo­wej (WRN) w Rzeszo­wie, w której został kierow­ni­kiem Wydziału Infor­ma­cji i Propa­gan­dy. We wrześniu przybył do Lublina, gdzie został człon­kiem Krajowej Rady Narodo­wej (KRN), a w paździer­ni­ku 1944 – zastępcą przewod­ni­czą­ce­go Komisji Oświaty KRN. Został pierw­szym prezesem Związku Zawodo­we­go Litera­tów Polskich. W styczniu 1945 po zajęciu przez Armię Czerwoną przeniósł się do Krakowa. Zapisał się do PPR (potem PZPR).

Lata powojenne

W latach 1947–1951 pracował jako dyplo­ma­ta w Szwaj­ca­rii. Potem pełnił funkcję dyrek­to­ra Biblio­te­ki Jagiel­loń­skiej w Krakowie. W 1953 podpisał tzw. Apel Krakow­ski. W 1955 zamiesz­kał w Warsza­wie i rozpo­czął pracę w "Przeglą­dzie Kulturalnym".

Po inwazji ZSRR na Węgry wystąpił z PZPR 21 czerwca 1958, prote­stu­jąc przeciw­ko wykona­niu wyroku śmierci na Imrem Nagyu. W 1966 objął stano­wi­sko wicepre­ze­sa PEN Clubu; w tym samym roku jako jego przed­sta­wi­ciel wyjechał do USA, a także do Francji i Gruzji. Publi­ko­wał swoją twórczość w wielu perio­dy­kach poświę­co­nych litera­tu­rze współ­cze­snej. Brał udział w wielu impre­zach kultu­ral­nych w Polsce i za granicą, m.in. w Belgii i Jugosła­wii, w kolej­nych festi­wa­lach młodej poezji w Poznaniu, zjazdach pisarzy Ziem Zachod­nich i Północ­nych, sesjach nauko­wych i kolej­nych zjazdach Związku Litera­tów Polskich. W 1968 związał się z "Miesięcz­ni­kiem Literac­kim"; w tymże roku zwiedzał rodzinne strony Adama Mickie­wi­cza na Litwie i Juliusza Słowac­kie­go na Ukrainie, gdzie wraz z delega­cją polskich pisarzy brał udział w roczni­co­wych obcho­dach poświę­co­nych Słowackiemu.

Był dwukrot­nie żonaty, miał trzy córki. Został pocho­wa­ny w rodzin­nej miejsco­wo­ści na cmenta­rzu parafial­nym przy kościele św. Antonie­go Padew­skie­go w Gwoźnicy Górnej.

Twórczość

Julian Przyboś był jednym z najwy­bit­niej­szych poetów Awangar­dy Krakow­skiej. Twórczość poetycką Juliana Przybo­sia można podzie­lić na dwa etapy.

Poezja wczesna

Pierwsze zbiory wierszy opubli­ko­wał w połowie lat dwudzie­stych. Widać w tej twórczo­ści ogromny wpływ teorii Peipera. Poezja tego okresu wyraża fascy­na­cję świado­mym wysił­kiem twórczym, pracą dzięki której opano­wu­je się materię. Bohate­ra­mi jego poezji często są robot­ni­cy, rzemieśl­ni­cy. Wiersze mówią o procesie twórczym, co zdaje się być metaforą pracy poety. W tym okresie odnaj­dzie­my również fascy­na­cję techniką, którą wyraża Przyboś w wierszach używając często typowego nauko­we­go języka.

Poezja dojrzała

Dojrzała poezja krysta­li­zu­je się w latach trzydzie­stych. Przyboś publi­ku­je w tym czasie trzy tomy wierszy. W miejsce cywili­za­cji i miasta wkrada się liryka pejza­żo­wa i reflek­syj­na. Przyboś reali­zu­je założe­nia poetyki awangar­do­wej. Wiersze cechuje dyscy­pli­na słowa i obrazu. Staje się mistrzem w wykorzy­sty­wa­niu i spiętrza­niu metafor.

W poezji Przybo­sia powra­ca­ją motywy autobio­gra­ficz­ne związane z chłop­skim dzieciń­stwem artysty.

Dorobek poety

Dorobek poety stanowią tomy:

  • Śruby (1925)
  • Oburącz (1926)
  • Z ponad (inna spoty­ka­na wersja tytułu – Sponad) (1930)
  • W głąb las (1932)
  • Równanie serca (1938)
  • Póki my żyjemy (1944)
  • Miejsce na ziemi (1945)
  • Rzut pionowy (1952)
  • Najmniej słów (1955)
  • Narzę­dzie ze światła (1958)
  • Próba całości (1961)
  • Więcej o manifest (1962)
  • Na znak (1965)
  • Kwiat nieznany (1968)

Julian Przyboś jest również autorem niezre­ali­zo­wa­ne­go scena­riu­sza filmo­we­go pt. Łuk. Opubli­ko­wał zbiory esejów: Czytając Mickie­wi­cza, Linia i gwar oraz Sens poetycki, a także dziennik poetycki pt. Zapiski bez daty.

Odznaczenia, nagrody i upamiętnienie

Był odzna­czo­ny Dyplomem Honoro­wym Orląt Lwowskich, Dyplomem Krzyż Obrony Lwowa, Krzyżem Oficer­skim Orderu Odrodze­nia Polski (1955)., Złotym Krzyżem Zasługi (1946)., Orderem Sztan­da­ru Pracy I klasy (1964), Odznaką "Zasłu­żo­ny Działacz Kultury" i Odznaką 1000-lecia Państwa Polskie­go. W 1961 otrzymał nagrodę twórczą Wojewódz­kiej Rady Narodo­wej w Rzeszo­wie w dziedzi­nie upowszech­nia­nia nauki i oświaty za twórczość związaną z ziemią rzeszow­ską. 22 lipca 1964 roku z okazji 20-lecia Polski Ludowej otrzymał nagrodę państwo­wą I stopnia (Dziennik Polski, rok XX, nr 171 (6363), s. 3.) .

W okresie PRL został ustano­wio­ny Ogólno­pol­ski Konkurs Poezji Współ­cze­snej im. Juliana Przybo­sia "O Złoty Lemiesz". Imieniem Juliana Przybo­sia została nazwana m.in. Miejska Biblio­te­ka Publicz­na w Przeworsku.

Julian Przyboś w filmie

Postać Juliana Przybo­sia wystę­pu­je w filmie Powidoki w reżyse­rii Andrzeja Wajdy. W postać poety wcielił się Krzysz­tof Pieczyński.


Dyskografia 20

Marek Grechuta - 40 piosenek

40 piosenek

Marek Grechuta
  • Wytwórnia: Polskie Nagrania "Muza"
  • Numer katalogowy: PNCD 1351 A/B
  • EAN: 5907783423512
  • Nośnik: 2CD
  • Data wydania: 2010
  • Opakowanie: digipack
Voo Voo - Anawa 2020

Anawa 2020

Voo Voo
T.Love - Antyidol

Antyidol

T.Love
  • Wytwórnia: Pomaton EMI
  • Numer katalogowy: 5233542
  • EAN: 0724352335428
  • Nośnik: CD
  • Data wydania: 1999
Artur Gadowski - Artur Gadowski

Artur Gadowski

Artur Gadowski
Ceti - Czarna róża

Czarna róża

Ceti
  • Wytwórnia: Oskar
  • Numer katalogowy: OSKAR 1019 CD
  • EAN: 5907811101924
  • Nośnik: CD
  • Data wydania: 2004
Ceti - From Vault To Universe

From Vault To Universe

Ceti
  • Wytwórnia: Metal Mind Productions
  • Numer katalogowy: MMP CD 0763 DGD
  • EAN: 5907785039353
  • Nośnik: 2CD
  • Data wydania: 2015
  • Opakowanie: digipack
Marek Grechuta - Jeszcze pożyjemy

Jeszcze pożyjemy

Marek Grechuta
Marek Grechuta - Koncerty - Opolski korowód

Koncerty - Opolski korowód

Marek Grechuta
  • Wytwórnia: Polskie Radio
  • Numer katalogowy: PRCD 1785 - 1786
  • EAN: 5907812247850
  • Nośnik: 2CD
  • Data wydania: 2015
  • Opakowanie: digipack
Marek Grechuta - Korowód

Korowód

Marek Grechuta
  • Wytwórnia: Pomaton EMI
  • Numer katalogowy: 5277422
  • EAN: 0724352774227
  • Nośnik: CD
  • Data wydania: 2000
  • Dodatkowa informacja: Świecie nasz
Ceti - Lamiastrata

Lamiastrata

Ceti
  • Wytwórnia: Oskar
  • Numer katalogowy: OSKAR 1010 CD
  • EAN: 5907811101023
  • Nośnik: CD
  • Data wydania: 2002
T.Love - Love Love Love - The Very Best.Love

Love Love Love - The Very Best.Love

T.Love
  • Wytwórnia: Pomaton EMI
  • Numer katalogowy: 2438932
  • EAN: 5099924389327
  • Nośnik: 2CD
  • Data wydania: 2008
  • Opakowanie: super jewel box
Marek Grechuta - Marek Grechuta Anawa

Marek Grechuta Anawa

Marek Grechuta
Marek Grechuta - Marek Grechuta Anawa

Marek Grechuta Anawa

Marek Grechuta
  • Wytwórnia: Pomaton EMI
  • Numer katalogowy: 5277402
  • EAN: 0724352774029
  • Nośnik: CD
  • Data wydania: 2000
  • Dodatkowa informacja: Świecie nasz
Marek Grechuta - Marek Grechuta Anawa / Anawa

Marek Grechuta Anawa / Anawa

Marek Grechuta
  • Wytwórnia: Andromeda
  • Numer katalogowy: CD-321
  • Nośnik: CD
  • Data wydania: 1999
Ceti - Maxi Promotion

Maxi Promotion

Ceti
  • Wytwórnia: Laser Sound
  • Numer katalogowy: LSCD 002
  • Nośnik: mCD
  • Data wydania: 1995
T.Love - Piosenka

Piosenka

T.Love
  • Wytwórnia: Pomaton EMI
  • Numer katalogowy: PROMO CD 243
  • Nośnik: CDs
  • Data wydania: 2000
Marek Grechuta - Platynowa kolekcja, część 1

Platynowa kolekcja, część 1

Marek Grechuta
  • Wytwórnia: Twój Styl
  • Numer katalogowy: 978-83-926660-0-4
  • Nośnik: CD
  • Data wydania: 2008
  • Opakowanie: digibook
Marek Grechuta - The Best

The Best

Marek Grechuta
  • Wytwórnia: FMD Records
  • Numer katalogowy: FMD CD 0002
  • Nośnik: CD
  • Data wydania: 1997
  • Dodatkowa informacja: album live
Ceti - The Best From Light Zone Vol. II

The Best From Light Zone Vol. II

Ceti
  • Wytwórnia: Oskar
  • Numer katalogowy: OSKAR 1026 CD
  • Nośnik: CD
  • Data wydania: 2005
Marek Grechuta - Złote przeboje

Złote przeboje

Marek Grechuta
  • Wytwórnia: Fraza Records
  • Numer katalogowy: F 033
  • Nośnik: 2CD
  • Data wydania: 1999

Chcesz pomóc? Wesprzyj nas drobną kwota na Patronite.pl

Wesprzyj nas na Patronite.pl

#KULTURAWSIECI

Chcesz pomóc? Wesprzyj nas drobną kwota na Patronite.pl

Wesprzyj nas na Patronite.pl

#KULTURAWSIECI