Krystyna Janda
Muzyk

Biografia

Krystyna Jolanta Janda (ur. 18 grudnia 1952W rzeczy­wi­sto­ści już po północy w dniu 19 grudnia . w Stara­cho­wi­cach) – polska aktorka filmowa i teatral­na, reżyser­ka, proza­icz­ka, felie­to­nist­ka i piosen­kar­ka. Współ­za­ło­ży­ciel­ka i prezeska Fundacji Krystyny Jandy na rzecz Kultury (od 2004) oraz dyrektor artystycz­na powoła­nych przez fundację Teatru "Polonia" oraz Och-Teatru w Warszawie.

Karierę rozpo­czę­ła jeszcze w trakcie studiów, wystę­pu­jąc w produk­cjach telewi­zyj­nych. Jej debiutem kinowym była główna rola reżyser­ki Agniesz­ki w filmie Andrzeja Wajdy Człowiek z marmuru (1976), która zapew­ni­ła jej popular­ność w kraju. Od tamtej pory wystą­pi­ła w siedmiu wielo­krot­nie nagra­dza­nych fabular­nych i dokumen­tal­nych filmach tego twórcy. Jej pozycję wzmocnił udział w filmach Granica w reżyse­rii Jana Rybkow­skie­go (1977), Golem Piotra Szulkina (1979), Kochan­ko­wie mojej mamy Radosła­wa Piwowar­skie­go (1985), Dekalog II Krzysz­to­fa Kieślow­skie­go (1988), Stan posia­da­nia (1988) i Życie jako śmier­tel­na choroba przeno­szo­na drogą płciową Krzysz­to­fa Zanus­sie­go (2000) oraz minise­ria­lu Modrze­jew­ska (1989). Między­na­ro­do­we uznanie przynio­sła jej rola Antoniny Dziwisz w filmie Przesłu­cha­nie (1982), za który otrzy­ma­ła Złotą Palmę dla najlep­szej aktorki na Festi­wa­lu Filmowym w Cannes. Grała również w filmach produk­cji niemiec­kiej, francu­skiej i węgier­skiej, m.in. w nagro­dzo­nym Oscarem filmie Mefisto (1981).

Była etatową aktorką w Teatrze Ateneum w Warsza­wie (1975–1987) i Teatrze Powszech­nym w Warsza­wie (1987–2005). Wyreży­se­ro­wa­ła także film Pestka (1995) na podsta­wie prozy Anki Kowal­skiej, a także liczne spekta­kle scenicz­ne i spekta­kle telewi­zyj­ne. Udzie­la­ła się wokalnie na kilku albumach muzycz­nych, m.in. nagranym w duecie z Markiem Grechutą W malino­wym chruśnia­ku (1984).

Życiorys

Urodziła się i wycho­wa­ła w Stara­cho­wi­cach. Jest córką Zdzisła­wy Jandy i Ryszarda Jandy, inżynie­ra pocho­dze­nia czeskie­go. Gdy miała półtora roku, zamiesz­ka­ła z dziad­ka­mi, ponieważ ojca przenie­sio­no służbowo do Ursusa. Skończyw­szy siedem lat, zamiesz­ka­ła z rodzi­ca­mi. W dzieciń­stwie uczęsz­cza­ła do szkoły muzycznej.

Jest absol­went­ką warszaw­skie­go Państwo­we­go Liceum Plastycz­ne­go, uczyła się również w studium baleto­wym. W 1975 ukończy­ła z wyróż­nie­niem studia magister­skie na Wydziale Aktor­skim Państwo­wej Wyższej Szkoły Teatral­nej w Warszawie.

Jako aktorka debiu­to­wa­ła w czasie studiów rolą Maszy Kułyginy w dramacie Trzy siostry Antona Czechowa w reżyse­rii Aleksan­dra Bardi­nie­go w Teatrze Telewi­zji w 1974; w tym samym roku zagrała rolę Manekina 34 w ulicznej grotesce scenicz­nej Bal maneki­nów Brunona Jasień­skie­go w reżyse­rii Janusza Warmiń­skie­go. W 1976 zagrała Doriana Graya w Portre­cie Doriana Graya Oscara Wilde’a w adapta­cji Johna Osborne’a i reżyse­rii Andrzeja Łapic­kie­go w Teatrze Małym w Warsza­wie. W latach 1976–1987 była aktorką Teatru Ateneum w Warszawie.

Po raz pierwszy na ekranie pojawiła się w 1973 w serialu Czarne chmury jako dziew­czy­na tańcząca na chłop­skim weselu, ale dopiero rola Agniesz­ki w filmie Andrzeja Wajdy Człowiek z marmuru (1976) była przeło­mem w jej karierze artystycz­nej. Grywa najczę­ściej postacie kobiet silnych i zdecy­do­wa­nych o bogatym życiu wewnętrz­nym. Do najbar­dziej znanych należą jej role w filmach – oprócz Człowie­ka z marmuruCzłowiek z żelaza, Przesłu­cha­nie oraz Kochan­ko­wie mojej mamy. Na estra­dzie Janda debiu­to­wa­ła w 1977 na XV Krajowym Festi­wa­lu Piosenki Polskiej w Opolu piosenką Guma do żucia z muzyką i do słów Marka Grechuty.

Od lat 80. gra nieprze­rwa­nie w filmach kinowych i telewi­zyj­nych oraz w sztukach teatral­nych. Ponadto reżyse­ru­je w teatrze i telewi­zji, ma na koncie reżyse­rię filmu fabular­ne­go Pestka, według kultowej powieści o miłości autor­stwa Anki Kowal­skiej. W teatrze zagrała około 60 ról od antyku przez Szekspi­ra do współ­cze­sne­go reper­tu­aru teatral­ne­go polskie­go i świato­we­go. Przy czym ma na swoim koncie sukcesy właści­wie we wszyst­kich gatun­kach scenicz­nych. Najwięk­szym sukcesem była Medea Eurypi­de­sa. Miała w swoim reper­tu­arze wiele monodra­mów, z których każdy był sukcesem. Zagrała także około 45 ról od klasycz­nych do współ­cze­snych w Teatrze Telewi­zji oraz około 50 ról w filmach fabular­nych. Wystą­pi­ła w 6 filmach Andrzeja Wajdy. Poza Człowie­kiem z marmuru konty­nu­owa­ła współ­pra­cę z reżyse­rem w jego kolej­nych dziełach, jak np.: Człowiek z żelaza, Dyrygent, czy Bez znieczu­le­nia.

Jest laure­at­ką wielu nagród przyzna­wa­nych w Polsce, jak i na świecie. Za rolę w Przesłu­cha­niu otrzy­ma­ła nagrodę dla najlep­szej aktorki na 43. MFF w Cannes, a za rolę w filmie Zwolnie­ni z życia Walde­ma­ra Krzystka – Srebrną Muszlę na MFF w San Sebasti­án. Za rolę w filmie niemiec­ko-francu­skim Laputa knerii Helmy Sanders-Brahms została nagro­dzo­na na MFF w Montrealu.

Gra, śpiewa, reżyse­ru­je, pisze felie­to­ny, wydała pięć albumów studyj­nych i pięć książek. Pisuje felietony.

Wielo­krot­nie nagra­dza­na jako najpo­pu­lar­niej­sza i najbar­dziej ceniona aktorka w Polsce. W 1998 w ankiecie "Koniec wieku" przepro­wa­dzo­nej przez tygodnik "Polityka" została wybrana do grona najwy­bit­niej­szych aktorów XX wieku. W maju 2006 otrzy­ma­ła nagrodę Medaille Charle­ma­gne pour des Medias Européens (Medal Karola Wielkie­go Europej­ska nagroda mediów) za wybitny dorobek aktorski, zaanga­żo­wa­nie w europej­skie porozu­mie­nie między Wschodem i Zachodem oraz walkę o równo­upraw­nie­nie kobiet. W tym samym roku za rolę Tonki Babić w spekta­klu Ucho, gardło, nóż (w jej własnej reżyse­rii) została nagro­dzo­na presti­żo­wym Feliksem Warszawskim.

W 2000 odbyła jedną z najwięk­szych tras teatral­nych w historii polskie­go teatru (Sto twarzy Krystyny Jandy). W ciągu dwóch miesięcy zagrała 48 spekta­kli w 8 najwięk­szych miastach Polski.

W 2005 podjęła też – jako jedna z pierw­szych – wyzwanie stworze­nia własnego, prywat­ne­go teatru w Warsza­wie, Teatru "Polonia". 16 stycznia 2010 Fundacja Krystyny Jandy na rzecz Kultury święto­wa­ła otwarcie nowej sceny nazwanej Och-Teatr, miesz­czą­cej się w Warsza­wie przy ulicy Grójec­kiej w sali dawnego kina "Ochota".

Zasiada w Radzie Nadzor­czej Fundacji Okularnicy.

We wrześniu 2015 na rynku pojawiły się kosme­ty­ki sygno­wa­ne jej nazwi­skiem. Pojawia­ła się też w kampa­niach rekla­mo­wych marek, takich jak Art & Diamonds Soraya, Euroban­ku, Teleko­mu­ni­ka­cji Polskiej SA czy Lipton.

Życie prywatne

W latach 1974–1979 była żoną aktora Andrzeja Seweryna, z którym ma córkę, Marię. W 1981 poślu­bi­ła Edwarda Kłosiń­skie­go (zm. 5 stycznia 2008), z którym miała dwóch synów, Adama i Jędrzeja. Mieszka w podwar­szaw­skim Milanówku.

Dorobek artystyczny

Filmografia
Spektakle (wybór)
  • Śluby panień­skie (1976) – autor Aleksan­der Fredro, reż. Jan Świder­ski, rola: Aniela
  • Mewa (1977) – autor Anton Czechow, reż. Janusz Warmiń­ski, rola: Nina Zarieczna
  • Biała bluzka (1987) – autor Agniesz­ka Osiecka, reż. Magda Umer, rola: Elżbieta
  • Shirley Valen­ti­ne (1990) – autor Willy Russell, reż. Maciej Wojtysz­ko, rola: Shirley Valentine
  • Na szkle malowane (1993) – autor Ernest Bryll, reż. Krystyna Janda, rola: Anioł
  • Kobieta zawie­dzio­na (1994) – autor Simone de Beauvoir, reż. Magda Umer, rola: Monika
  • Maria Callas (1997) – autor Terrence McNally, reż. Andrzej Domalik, rola: Maria Callas
  • Mała Stein­berg (2001) – autor Lee Hall, reż. Krystyna Janda, rola: Mała Steinberg
  • Kto się boi Virginii Woolf? (2002) – autor Edward Albee, reż. Włady­sław Pasikow­ski, rola: Martha
  • Kopciu­szek (2005) – autor: Jan Brzechwa, reż. Krystyna Janda
  • Boska! (2007) – autor: Peter Quilter, reż. Andrzej Domalik, rola: Florence Foster Jenkins – najgor­sza śpiewacz­ka świata
  • Dancing (2008) – autor Maria Pawlikowska-Jasnorzewska
  • Weekend z R. (2010) – autor Ronald Harwood, reż. Krystyna Janda, rola: Clarice
  • Danuta W. (2012) – reż. Janusz Zaorski, rola: Danuta Wałęsa
  • Pamięt­nik z Powsta­nia Warszaw­skie­go (2014) – autor Miron Biało­szew­ski, adapta­cja, reżyse­ria, wykona­nie: Krystyna Janda, miejsce wysta­wie­nia: Sala pod Libera­to­rem w Muzeum Powsta­nia Warszawskiego.
  • Publikacje
  • Krystyna Janda: Dziennik 2003-2004. Warszawa: Prószyń­ski Media, 2017. .

  • Krystyna Janda: Dziennik 2005-2006. Warszawa: Prószyń­ski Media, 2018. .

  • Krystyna Janda: Dziennik 2007-2010. Warszawa: Prószyń­ski Media, 2019. .

    Spektakle (wybór)
  • Śluby panień­skie (1976) – autor Aleksan­der Fredro, reż. Jan Świder­ski, rola: Aniela
  • Mewa (1977) – autor Anton Czechow, reż. Janusz Warmiń­ski, rola: Nina Zarieczna
  • Biała bluzka (1987) – autor Agniesz­ka Osiecka, reż. Magda Umer, rola: Elżbieta
  • Shirley Valen­ti­ne (1990) – autor Willy Russell, reż. Maciej Wojtysz­ko, rola: Shirley Valentine
  • Na szkle malowane (1993) – autor Ernest Bryll, reż. Krystyna Janda, rola: Anioł
  • Kobieta zawie­dzio­na (1994) – autor Simone de Beauvoir, reż. Magda Umer, rola: Monika
  • Maria Callas (1997) – autor Terrence McNally, reż. Andrzej Domalik, rola: Maria Callas
  • Mała Stein­berg (2001) – autor Lee Hall, reż. Krystyna Janda, rola: Mała Steinberg
  • Kto się boi Virginii Woolf? (2002) – autor Edward Albee, reż. Włady­sław Pasikow­ski, rola: Martha
  • Kopciu­szek (2005) – autor: Jan Brzechwa, reż. Krystyna Janda
  • Boska! (2007) – autor: Peter Quilter, reż. Andrzej Domalik, rola: Florence Foster Jenkins – najgor­sza śpiewacz­ka świata
  • Dancing (2008) – autor Maria Pawlikowska-Jasnorzewska
  • Weekend z R. (2010) – autor Ronald Harwood, reż. Krystyna Janda, rola: Clarice
  • Danuta W. (2012) – reż. Janusz Zaorski, rola: Danuta Wałęsa
  • Pamięt­nik z Powsta­nia Warszaw­skie­go (2014) – autor Miron Biało­szew­ski, adapta­cja, reżyse­ria, wykona­nie: Krystyna Janda, miejsce wysta­wie­nia: Sala pod Libera­to­rem w Muzeum Powsta­nia Warszawskiego.
  • Publikacje
  • Krystyna Janda: Dziennik 2003-2004. Warszawa: Prószyń­ski Media, 2017. .

  • Krystyna Janda: Dziennik 2005-2006. Warszawa: Prószyń­ski Media, 2018. .

  • Krystyna Janda: Dziennik 2007-2010. Warszawa: Prószyń­ski Media, 2019. .

    Ordery i odznaczenia

  • 1989 – Złoty Krzyż Zasługi,

  • 1991 – Order Sztuki i Litera­tu­ry III klasy (Francja),

  • 1997 – Odznaka "Zasłu­żo­ny Działacz Kultury",

  • 2002 – Krzyż Oficer­ski Orderu Odrodze­nia Polski w uznaniu wybit­nych zasług dla rozwoju Telewi­zji Polskiej,

  • 2005 – Złoty Medal "Zasłu­żo­ny Kulturze Gloria Artis",

  • 2011 – Krzyż Koman­dor­ski z Gwiazdą Orderu Odrodze­nia Polski za wybitne zasługi dla kultury narodo­wej, za osiągnię­cia w twórczo­ści artystycz­nej.

    ; Inne nagrody i wyróżnienia

  • Medal im. Vittoria de Siki (1990)

  • Nagroda im. Zbyszka Cybul­skie­go za najlep­szy debiut (1978)

  • Srebrny Asteroid za rolę w filmie Piotra Szulkina Golem, na 19. Między­na­ro­do­wym Festi­wa­lu Filmów Fanta­stycz­nych w Trieście - najlep­sza rola kobieca na festi­wa­lu (1981)

  • MFF w Montre­alu - nagroda za rolę kobiecą (1986)

  • Nagroda im. Aleksan­dra Zelwe­ro­wi­cza – przyzna­wa­na przez redakcję miesięcz­ni­ka "Teatr" za rolę tytułową w "Medei" Eurypi­de­sa w Teatrze Powszech­nym w Warsza­wie (1988)

  • Nagroda Fundacji Kultury Polskiej za film Przesłu­cha­nie (1989)

  • Złota Kaczka dla najlep­szej aktorki (1990)

  • Najlep­sza główna rola kobieca na FPFF Gdynia za film Przesłu­cha­nie (1990)

  • Nagroda dla najlep­szej aktorki na 43. MFF w Cannes (rola w filmie Ryszarda Bugaj­skie­go Przesłu­cha­nie) (1990)

  • Nomina­cja do Europej­skiej Nagrody Filmowej za najlep­szą rolę kobiecą (1990)

  • Nagroda dla najlep­szej aktorki festi­wa­lu na 1. Belgradz­kim Festi­wa­lu Filmów Śródziem­no­mor­skich za rolę w filmie Ryszarda Bugaj­skie­go Przesłu­cha­nie (1991)

  • Srebrna Muszla na MFF w San Sebasti­án za rolę w filmie Walde­ma­ra Krzystka Zwolnie­ni z życia (1992)

  • Złota Kaczka dla najlep­szej aktorki (1993)

  • Nagroda za debiut reżyser­ski na XX Festi­wa­lu Filmowym w Gdyni za reżyse­rię filmu Pestka (1995)

  • Super Złota Kaczka dla najlep­szej aktorki w historii polskie­go kina (1996)

  • Nagroda Publicz­no­ści Teleka­me­ra dla najpo­pu­lar­niej­szej aktorki (1998)

  • Super­Wik­tor za całokształt twórczo­ści (1998)

  • Polskie Nagrody Filmowe "Orły": nomina­cja za najlep­szą główną rolę kobiecą za film Życie jako śmier­tel­na choroba przeno­szo­na drogą płciową (2001)

  • Nagroda Główna Złote Lwy za najlep­szą główną rolę kobiecą na FPFF Gdynia za Parę osób, mały czas (2005)

  • Medal Karola Wielkie­go za wybitny dorobek aktorski oraz postawę proeu­ro­pej­ską. Jest pierwszą kobietą uhono­ro­wa­ną tym medalem (2006)

  • Polskie Nagrody Filmowe "Orły": nomina­cja za najlep­szą główną rolę kobiecą za film Wróżby kumaka (2006)

  • Złota Kaczka dla najlep­szej aktorki pięćdzie­się­cio­le­cia (2007)

  • nagroda Hiacynt "za konse­kwent­ne wspie­ra­nie idei toleran­cji w swej działal­no­ści teatral­nej, filmowej i inter­ne­to­wej" (2007)

  • Laureat Nagrody Prezy­den­ta Miasta Gdańska "Neptuny" (2007).

  • Polskie Nagrody Filmowe "Orły": nomina­cja za najlep­szą główną rolę kobiecą za film Parę osób, mały czas (2008)

  • Nagroda "Zacnego Uczynku" (2009)
  • Nagroda Miasta Stołecz­ne­go Warszawy (2011) w uznaniu zasług dla Stolicy Rzeczy­po­spo­li­tej Polskiej

  • Perła Honorowa Polskiej Gospo­dar­ki w katego­rii kultura (2011)

  • Laure­at­ka Nagrody Specjal­nej Zarządu Konfe­de­ra­cji Lewiatan, przyzna­wa­nej osobom wybitnie zasłu­żo­nym na polu kultury, polityki, nauki, życia publicz­ne­go i gospo­dar­ki (2011)

  • Laure­at­ka Złotego artKciu­ka w 2012 roku, przyzna­ne­go na Inter­dy­scy­pli­nar­nym Festi­wa­lu Sztuk Miasto Gwiazd w Żyrar­do­wie, za wyjąt­ko­wą osobo­wość twórczą oraz za stworze­nie dwóch teatrów: Teatru "Polonia", Och-Teatru.

  • Laure­at­ka plebi­scy­tu TVN i Gazety Wybor­czej "Ludzie Wolności" w katego­rii "Kultura" (2014)

  • Nagroda Gustaw za szcze­gól­ne zasługi dla środo­wi­ska teatral­ne­go (2017)

  • Nagroda im. Tadeusza Boya-Żeleń­skie­go za wybitne osiągnię­cia artystycz­ne, w tym w szcze­gól­no­ści w sztuce monodra­mu (2018)

    ; Miejsce na liście najcen­niej­szych osobo­wo­ści show-biznesu w Polsce według Forbesa

  • 2009 – miejsce 19https://web.archive.org/web/20150319085749/http://www.forbes.pl/rankingi/100-najcenniejszych-gwiazd-polskiego-show-biznesu-2010,5627,1 100 najcen­niej­szych gwiazd polskie­go show-biznesu 2010.

  • 2010 – miejsce 24


    Dyskografia 4

    Krzysztof Cugowski - Będę dla Ciebie kim tylko chcesz

    Będę dla Ciebie kim tylko chcesz

    Krzysztof Cugowski
    Marek Grechuta - Ocalić od zapomnienia

    Ocalić od zapomnienia

    Marek Grechuta
    Marek Grechuta - Serce

    Serce

    Marek Grechuta
    • Wytwórnia: Pomaton EMI
    • Numer katalogowy: 5367942
    • EAN: 0724353679422
    • Nośnik: CD
    • Data wydania: 2001
    • Dodatkowa informacja: Świecie nasz
    Marek Grechuta - W malinowym chruśniaku

    W malinowym chruśniaku

    Marek Grechuta

    Chcesz pomóc? Wesprzyj nas drobną kwota na Patronite.pl

    Wesprzyj nas na Patronite.pl

    #KULTURAWSIECI

    Chcesz pomóc? Wesprzyj nas drobną kwota na Patronite.pl

    Wesprzyj nas na Patronite.pl

    #KULTURAWSIECI